Dyrektywa o Ochronie Sygnalist贸w

Na podstawie Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 Dyrektywa o Ochronie Sygnalist贸w z dnia 23 pa藕dziernika 2019 r. w sprawie ochrony os贸b zg艂aszaj膮cych naruszenia prawa Unii, Polska, jako kraj cz艂onkowski Unii Europejskiej mia艂a opracowa膰 wewn臋trzne regulacje prawne, kt贸re zagwarantowa艂yby sygnalistom odpowiedni膮 ochron臋 w zwi膮zku z dokonywanymi przez nich zg艂oszeniami nieprawid艂owo艣ci. Przedmiotowe regulacje mia艂y zosta膰 uchwalone do dnia 17 grudnia 2021 roku i wej艣膰 w 偶ycie z dniem 1 stycznia 2022 roku. Tak si臋 jednak nie sta艂o. Poni偶sza publikacja przedstawia og贸lny zarys regulacji zawartych w Dyrektywie, warto ju偶 teraz zweryfikowa膰 kto i kiedy jest zobowi膮zany do opracowania procedury zg艂aszania nieprawid艂owo艣ci/narusze艅 i co taka procedura powinna zawiera膰.

Ochrona sygnalist贸w 鈥 czyli od czego si臋 to wszystko zacz臋艂o?

Sygnalista to poj臋cie zaczerpni臋te wprost z ustawodawstwa anglosaskiego (Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, Kanada, Australia, Nowa Zelandia), gdzie konieczno艣膰 zapewnienia odpowiedniej ochrony osobie zg艂aszaj膮cej nadu偶ycia w ramach danej organizacji, dostrze偶ono ju偶 dawno.

Na przestrzeni ostatnich lat ujawniono wiele nadu偶y膰 w zakresie funkcjonowania podmiot贸w gospodarczych, w tym w szczeg贸lno艣ci tych o charakterze podatkowym. Unia Europejska dostrzeg艂a w dzia艂alno艣ci sygnalist贸w skuteczne narz臋dzie do ujawniania przypadk贸w naruszenia prawa i 艣cigania sprawc贸w tych narusze艅. Unia Europejska przyst膮pi艂a do prac nad regulacjami, kt贸re mia艂y wprowadzi膰 w pa艅stwach cz艂onkowskich ramy prawne ochrony sygnalist贸w. Efektem przedmiotowych prac jest Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 pa藕dziernika 2019 r. w sprawie ochrony os贸b zg艂aszaj膮cych naruszenia prawa Unii 鈥 tzw. Dyrektywa o ochronie praw sygnalist贸w.

Czym jest Dyrektywa o ochronie praw sygnalist贸w?

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 pa藕dziernika 2019 r. w sprawie ochrony os贸b zg艂aszaj膮cych naruszenia prawa Unii to akt prawny, kt贸ry mia艂 zosta膰 zaimplementowany do ustawodawstwa pa艅stw cz艂onkowskich Unii Europejskiej do dnia 17 grudnia 2021 roku. Nadrz臋dnym celem Dyrektywy by艂o stworzenie odpowiednich kana艂贸w informowania o naruszeniach prawa, do kt贸rych dochodzi w ramach danej organizacji, przy jednoczesnym zapewnieniu osobie zg艂aszaj膮cej nadu偶ycia (tzw. Sygnalista) odpowiedniej ochrony prawnej, kt贸ra mia艂aby zapewni膰 mu odpowiedni膮 ochron臋 przed dzia艂aniami odwetowymi ze strony organizacji. Nadmieni膰 przy tym nale偶y, i偶 Dyrektywa wprowadza jedynie minimalne rozstrzygni臋cia, kt贸re powinny zosta膰 wdro偶one. Zakres ochrony sygnalist贸w mo偶e wi臋c zosta膰 przez kraje cz艂onkowskie odpowiednio rozszerzony.

W polskim ustawodawstwie dotychczas nie funkcjonowa艂 jeden akt prawny reguluj膮cy kwesti臋 ochrony sygnalist贸w, co nie oznacza, 偶e nie istnia艂y przepisy odnosz膮ce si臋 do przedmiotowej kwestii. Regulacje w zakresie zg艂aszania nadu偶y膰 i ochrony os贸b zg艂aszaj膮cych przedmiotowe nadu偶ycia mo偶na spotka膰 m.in. w Prawie prawy, Ustawie o przeciwdzia艂aniu praniu pieni臋dzy oraz finansowaniu terroryzmu czy te偶 Kodeksie post臋powania karnego.

Sygnalista 鈥 kto mo偶e nim by膰?

Sygnalist膮, tj. osob膮 dokonuj膮c膮 zg艂oszenia nadu偶y膰, do kt贸rych dochodzi w ramach danego podmiotu, mo偶e by膰:

  • pracownik tego podmiotu, jak i by艂y pracownik;
  • wsp贸艂pracownik pracuj膮cy w oparciu o umow臋 cywilnoprawn膮, w tym samozatrudniony;
  • wsp贸lnik;
  • kontrahent;
  • wykonawca oraz podwykonawca;
  • sta偶ysta,
  • ka偶dy, kto mia艂 jak膮kolwiek styczno艣膰 z podmiotem,

Kogo dotyczy Dyrektywa o ochronie sygnalist贸w?

Obowi膮zki wynikaj膮ce z Dyrektywy o ochronie sygnalist贸w dotycz膮 wszystkich jednostek publicznych, jak r贸wnie偶 podmiot贸w prywatnych, w kt贸rych liczba pracownik贸w przekracza pi臋膰dziesi膮t (50) os贸b. Wskaza膰 jednak nale偶y, i偶 wdro偶enie odpowiednich regulacji z zakresu ochrony sygnalist贸w, zosta艂o rozdzielone bezpo艣rednio przez Uni臋 Europejsk膮 na dwa etapy. Pierwszy etap, z kt贸rego Polska si臋 nie wywi膮za艂a, obejmowa艂 przygotowanie i uchwalenie odpowiedniej ustawy do dnia 17 grudnia 2021 roku. Przedmiotowa ustawa mia艂a wej艣膰 w 偶ycie z dniem 1 stycznia 2022 roku. Od tego momentu jednostki publiczne oraz przedsi臋biorstwa, zatrudniaj膮ce powy偶ej 250 (dwustu pi臋膰dziesi臋ciu) pracownik贸w by艂y zobowi膮zane do wdro偶enia odpowiednich, wewn臋trznych procedur pozwalaj膮cych na zapewnienie odpowiedniej ochrony zg艂aszaj膮cym nadu偶ycia. Drugi etap, to etap, w kt贸rym procedury, o kt贸rych mowa powy偶ej zostan膮 wprowadzone przez podmioty zatrudniaj膮ce powy偶ej 50 (pi臋膰dziesi臋ciu) ale mniej ni偶 249 (dwustu czterdziestu dziewi臋ciu) pracownik贸w 鈥 termin na wdro偶enie to 17 grudnia 2023 rok.

Jakie obowi膮zki ci膮偶膮 na organizacjach w zwi膮zku z konieczno艣ci膮 wdro偶enia regulacji z zakresu ochrony sygnalist贸w? Dyrektywa o ochronie sygnalist贸w zosta艂a uchwalona z uwagi na konieczno艣膰 zapewnienia odpowiedniej ochrony osobom zg艂aszaj膮cym nadu偶ycia. Dyrektywa przewiduje trzy kana艂y zg艂aszania nadu偶y膰:

  • wewn臋trzny;
  • zewn臋trzny;
  • publiczny.

Kana艂 wewn臋trzny – to kana艂, w ramach kt贸rego sygnalista dokonuje zg艂oszenia nieprawid艂owo艣ci bezpo艣rednio do pracodawcy. Jest to kana艂, z kt贸rego sygnalista powinien skorzysta膰 w pierwszej kolejno艣ci. Zapewnienie odpowiednio dzia艂aj膮cego kana艂u wewn臋trznego jest zadaniem nale偶膮cym do pracodawcy. Przedmiotowa forma zg艂aszania nieprawid艂owo艣ci oraz nadu偶y膰 mo偶e odbywa膰 si臋 w elektronicznie za pomoc膮 odpowiedniego programu, mailowo, telefonicznie, itp. Najwa偶niejsze jest jednak to, 偶e wybrana przez pracodawc臋 forma zg艂aszania nieprawid艂owo艣ci powinna zapewni膰 odpowiednie bezpiecze艅stwo oraz anonimowo艣膰 ka偶demu zg艂aszaj膮cemu. Ponadto pracodawca powinien wyznaczy膰 bezstronnych pracownik贸w lub osoby trzecie, niezwi膮zane z danym podmiotem, kt贸re b臋d膮 zajmowa膰 si臋 przyjmowaniem, analizowaniem, rozpatrywaniem oraz ocen臋 prawdziwo艣ci zg艂osze艅 sygnalist贸w. W razie uznania zg艂oszenia za zasadne pracodawca zobowi膮zany jest do podj臋cia odpowiednich dzia艂a艅 o charakterze naprawczym oraz doprowadzenia do sytuacji, aby w przysz艂o艣ci nie dochodzi艂o do analogicznych narusze艅. Zgodnie z Dyrektyw膮 pracodawca powinien r贸wnie偶 monitorowa膰 dzia艂anie kana艂u wewn臋trznego oraz weryfikowa膰 jego skuteczno艣膰. Pracodawca zobowi膮zany jest do prowadzenia odpowiedniej ewidencji zg艂osze艅.

Kana艂 zewn臋trzny 鈥 jest to kana艂, w ramach kt贸rego sygnalista dokonuje zg艂oszenia nieprawid艂owo艣ci do organ贸w publicznych.

Kana艂 publiczny 鈥 jest to kana艂, w ramach kt贸rego sygnalista dokonuje zg艂oszenia nieprawid艂owo艣ci na forum publicznym, za po艣rednictwem prasy, czy portali spo艂eczno艣ciowych.

Dyrektywa nak艂ada r贸wnie偶 na pracodawc贸w obowi膮zek zapewnienia w wewn臋trznej procedurze raportowania nieprawid艂owo艣ci nast臋puj膮cych wymog贸w:

  • obs艂ugiwanie kana艂贸w zg艂oszeniowych w spos贸b gwarantuj膮cy poufno艣膰, anonimowo艣膰 zg艂aszaj膮cego;
  • odpowiednie zabezpieczenie danych w celu uniemo偶liwienia wej艣cia w ich posiadanie osobom nieupowa偶nionym;
  • wyznaczenie bezstronnych os贸b do obs艂ugi kana艂u raportowania;
  • ustalenie odpowiednich termin贸w na rozpatrzenie zg艂osze艅, nie mog膮 by膰 one d艂u偶sze ni偶 trzy (3) miesi膮ce od dnia potwierdzenia otrzymania zg艂oszenia;
  • zapewnienie odpowiednich standard贸w informacyjnych w zakresie mo偶liwo艣ci dokonywania zg艂osze艅 i sposobu ich dokonywania.

Ochrona sygnalist贸w

Dyrektywa k艂adzie du偶y nacisk na przeciwdzia艂anie wskazanym poni偶ej dzia艂aniom odwetowym (dzia艂ania lub zaniechania pracodawcy, zwi膮zane bezpo艣rednio z prac膮 zg艂aszaj膮cego, spowodowane zg艂oszeniem przez sygnalist臋 nadu偶y膰), zapewniaj膮c przy tym sygnalistom daleko posuni臋t膮 ochron臋. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 pa藕dziernika 2019 r. w sprawie ochrony os贸b zg艂aszaj膮cych naruszenia prawa Unii przewiduje dla sygnalist贸w, zatrudnionych w podmiocie, co do kt贸rego dokonano zg艂oszenia, nast臋puj膮ce formy ochrony prawnej:

  • ochrona przed zwolnieniem, a w przypadku wsp贸艂pracownik贸w, dostawc贸w, kontrahent贸w itd. zakaz rozwi膮zania um贸w przed
  • up艂ywem okresu, na jaki zosta艂y zawarte;
  • zakaz degradacji ze stanowiska;
  • zakaz wysy艂ania pracownika na przymusowy urlop bezp艂atny;
  • zakaz obni偶ania wynagrodzenia;
  • zakaz wstrzymywania benefit贸w;
  • zakaz nak艂adania kar;
  • zakaz dyskryminacji.

Sankcje

Dyrektywa przewiduje, 偶e ustawodawstwo krajowe, poszczeg贸lnych kraj贸w cz艂onkowskich, w zakresie ochrony sygnalist贸w, wprowadzi odpowiednie regulacje w zakresie sankcji za naruszenia, b臋d膮ce przedmiotem zg艂osze艅 sygnalist贸w. Sankcje te powinny by膰 skuteczne, proporcjonalne oraz odstraszaj膮ce.

W polskim projekcie ustawy o ochronie sygnalist贸w zosta艂y wprowadzone regulacje, zgodnie z kt贸rymi sankcje w postaci grzywny, kary ograniczenia wolno艣ci lub pozbawienia wolno艣ci stosuje si臋 w razie m.in.:

  • utrudniania lub usi艂owania utrudniania zg艂oszenia;
  • nieustanowienia procedury wewn臋trznej zg艂aszania nieprawid艂owo艣ci;
  • podejmowania dzia艂a艅 odwetowych wobec zg艂aszaj膮cego;
  • naruszenia obowi膮zku zachowania poufno艣ci sygnalisty;
  • 艣wiadomego dokonania zg艂oszenia nieprawdziwych informacji lub udzielenia pomocy w dokonaniu zg艂oszenia takich informacji.

Implementacja Dyrektywy do polskiego systemu prawnego

W dniu 17 grudnia 2021 roku mia艂a zosta膰 wdro偶ona przez Polsk臋 oraz inne pa艅stwa cz艂onkowskie Unii Europejskiej Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 w sprawie ochrony os贸b zg艂aszaj膮cych naruszenia prawa Unii. Nadrz臋dnym celem wskazanej powy偶ej Dyrektywy jest zagwarantowanie osobom, kt贸re pe艂ni膮 funkcj臋 sygnalisty odpowiedniej ochrony przez dzia艂aniami ze strony podmiotu, w stosunku do kt贸rego dochodzi do zg艂aszania nieprawid艂owo艣ci.
Niestety nie wszystkim krajom cz艂onkowskim uda艂o si臋 wdro偶y膰 Dyrektyw臋 w zakre艣lonym terminie, niekt贸re z kolei nie wdro偶y艂y jej wcale. Z tego te偶 powodu Komisja Europejska w styczniu oraz lutym 2022 roku wezwa艂a w/w kraje cz艂onkowskie do usuni臋cia stwierdzonych uchybie艅.

W dniu 27 stycznia 2022 roku Komisja Europejska skierowa艂a m.in. do Polski wezwanie do usuni臋cia uchybie艅 albowiem projekt ustawy o ochronie sygnalist贸w jest obecnie na etapie rz膮dowych prac legislacyjnych.

Chcesz dowiedzie膰 si臋 wi臋cej na temat dyrektywy o ochronie sygnalist贸w? Skontaktuj si臋 z nami! Formularz kontaktowy

Najnowsze publikacje

This site is registered on wpml.org as a development site.