Likwidacja spółki z o.o. a prokura to kolejny temat poświęcony zagadnieniom związanym z procesem likwidacji. Sama likwidacja jest etapem, w którym ustawodawca przestawia akcent z bieżącego prowadzenia przedsiębiorstwa na uporządkowane zakończenie spraw spółki, w tym:
- spieniężenie majątku,
- zaspokojenie lub zabezpieczenie wierzycieli
- oraz przygotowanie spółki do wykreślenia z rejestru.
Taka zmiana funkcji spółki w obrocie prawnym nie pozostaje bez wpływu na zasady jej reprezentacji. Szczególnego znaczenia nabiera w tym kontekście prokura – umocowanie o wyjątkowo szerokim zakresie, służące zasadniczo sprawnemu prowadzeniu przedsiębiorstwa.
Z perspektywy celu likwidacji prokura przestaje być instrumentem adekwatnym:
- mogłaby prowadzić do dublowania kompetencji,
- rozmycia odpowiedzialności
- podejmowania czynności pozostających w sprzeczności z „likwidacyjnym” charakterem aktywności spółki.
Z tych przyczyn przepisy prawa przewidują automatyczne wygaśnięcie prokury z chwilą otwarcia likwidacji, a także zakaz jej ustanawiania w okresie likwidacji.
Prokura jako szczególny rodzaj umocowania
Prokura stanowi szczególny rodzaj pełnomocnictwa udzielanego przez przedsiębiorcę podlegającego wpisowi do rejestru przedsiębiorców. Jej istotą jest bardzo szeroki zakres umocowania obejmujący – co do zasady – czynności sądowe i pozasądowe związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. W praktyce prokura:
- służy zapewnieniu płynności decyzyjnej w spółce,
- odciążeniu organów od czynności operacyjnych
- oraz usprawnieniu relacji z kontrahentami, bankami czy instytucjami publicznymi.
Ten szeroki zakres umocowania ma jednak swoją „cenę” w sytuacjach szczególnych, w których ustawodawca wprowadza odmienny model funkcjonowania przedsiębiorcy. Likwidacja spółki jest właśnie takim stanem prawnym. Priorytetem staje się zakończenie działalności, a nie jej rozwijanie, zaś podstawową rolę przejmują likwidatorzy, których kompetencje są funkcjonalnie podporządkowane celowi likwidacji.
Otwarcie likwidacji spółki z o.o. a prokura
Przepisy Kodeksu spółek handlowych przewidują, że spółka wchodzi w stan likwidacji w razie zaistnienia przyczyny rozwiązania (np. uchwały wspólników o rozwiązaniu spółki, prawomocnego orzeczenia sądu, upływu czasu, na jaki spółkę zawiązano, bądź innych przyczyn przewidzianych w umowie spółki lub ustawie). W praktyce otwarcie likwidacji jest zdarzeniem o doniosłych skutkach zewnętrznych:
- zmienia się firma spółki poprzez dodanie oznaczenia „w likwidacji”,
- a spółkę reprezentują likwidatorzy.
W tym miejscu należy podkreślić, że konsekwencje dotyczące prokury są powiązane nie z samym wpisem w KRS, lecz z momentem otwarcia likwidacji jako zdarzeniem prawnym. Wpis rejestrowy ma znaczenie dla bezpieczeństwa obrotu i zaufania osób trzecich, natomiast wygaśnięcie prokury jest skutkiem normatywnym przewidzianym przez przepisy prawa.
Wygaśnięcie prokury z mocy prawa (ex lege)
Zgodnie z art. 284 § 1 ksh prokura wygasa z chwilą otwarcia likwidacji. Skutek ten ma charakter automatyczny (ex lege), a zatem następuje:
- bez potrzeby składania oświadczeń woli,
- podejmowania uchwał
- czy kierowania odwołania do prokurenta.
Analogicznie, kodeks cywilny przewiduje, że prokura wygasa automatycznie z chwilą otwarcia likwidacji przedsiębiorcy (art. 109⁷ § 2 k.c.). Zbieżność regulacji nie jest przypadkowa. Ma ona funkcję porządkującą i eliminującą sytuacje, w których spółka w likwidacji mogłaby być równolegle reprezentowana przez likwidatorów oraz prokurentów.
W konsekwencji, od chwili otwarcia likwidacji prokurent nie jest uprawniony do składania oświadczeń woli w imieniu spółki ani do podejmowania innych czynności w granicach prokury. Dla praktyki obrotu oznacza to konieczność bardzo szybkiego „przełączenia” modeli reprezentacji – w szczególności w relacjach z bankami, kontrahentami oraz podmiotami publicznymi.
Polecamy Również
Likwidacja spółki z o.o. krok po kroku
Kompleksowe omówienie procesu likwidacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością krok po kroku.
Wyłączność kompetencji likwidatorów
Uzasadnienie (ratio legis) regulacji o wygaśnięciu prokury w likwidacji jest w istocie dwojakie.
Zapewnienie wyłączności i przejrzystości reprezentacji
Likwidatorzy wykonują w okresie likwidacji funkcje „zastępujące” członków zarząd, jednak w ramach szczególnego celu – zakończenia spraw spółki. Pozostawienie prokury – jako umocowania o bardzo szerokim zakresie – mogłoby prowadzić do konkurencji kompetencyjnej, a w konsekwencji do sporów co do ważności czynności lub odpowiedzialności za decyzje podejmowane w imieniu spółki.
Ochrona wierzycieli
Likwidacja ma prowadzić do zaspokojenia lub zabezpieczenia wierzycieli przed podziałem majątku pomiędzy wspólników. Utrzymanie w spółce „w likwidacji” prokurenta, który mógłby podejmować czynności typowe dla prowadzenia przedsiębiorstwa, zwiększałoby ryzyko działań niekontrolowanych z perspektywy celu likwidacji oraz porządku realizacji roszczeń.
Obowiązek wykreślenia prokurenta z KRS
Mimo że prokura wygasa wskutek otwarcia likwidacji, z mocy prawa, wpis prokury w rejestrze przedsiębiorców KRS nie jest automatycznie usuwany. W praktyce oznacza to, że likwidatorzy powinni zadbać o złożenie wniosku o wykreślenie prokury z rejestru, tak aby dane w nim ujawnione odpowiadały aktualnemu stanowi prawnemu.
Zaniechanie aktualizacji wpisu nie jest wyłącznie uchybieniem formalnym. Należy uwzględnić mechanizmy ochrony zaufania do rejestru, w szczególności:
- domniemania prawdziwości wpisów
- oraz ograniczenia możliwości powoływania się przez podmiot wpisany na niezgodność danych z rzeczywistym stanem prawnym wobec osób trzecich działających w dobrej wierze.
Powołanie nowego prokurenta w okresie likwidacji
Art. 284 § 2 k.s.h. wprost przesądza, że w trakcie likwidacji spółki z o.o. nie można ustanowić prokury. Oznacza to, że nawet jeżeli likwidatorzy uznawaliby prokurę za funkcjonalnie użyteczną w procesie „domykania” spraw spółki, ustawodawca wyłączył możliwość posłużenia się tym instrumentem. Zakaz obowiązuje przez cały okres likwidacji, aż do wykreślenia spółki z rejestru.
Warto odróżnić tę sytuację od ustanawiania pełnomocnictw „zwykłych”, które – w granicach celu likwidacji – pozostaje dopuszczalne. Prokura jest jednak instytucją szczególną, w której ustawodawca zdecydował o bezwzględnym wyłączeniu jej funkcjonowania w likwidacji.
Pełnomocnictwa w spółce w likwidacji
Wygaśnięcie prokury oraz zakaz jej ustanawiania nie oznaczają, że spółka w likwidacji nie może korzystać z pełnomocników. Co do zasady dopuszczalne jest udzielanie pełnomocnictw:
- ogólnych,
- rodzajowych
- lub szczególnych,
jednak pod warunkiem, że ich zakres pozostaje w zgodzie z celem likwidacji.
W praktyce oznacza to, że pełnomocnictwa powinny być konstruowane możliwie precyzyjnie i „zadaniowo”, tj. dla realizacji konkretnych czynności likwidacyjnych, takich jak:
- sprzedaż określonego składnika majątku,
- prowadzenie negocjacji ugodowych w oznaczonej sprawie,
- reprezentacja w wybranym postępowaniu sądowym lub administracyjnym,
- podpisanie dokumentacji związanej z ściągnięciem wierzytelności itp.
Jednocześnie pełnomocnictwo nie powinno prowadzić do faktycznego przekazania prowadzenia przedsiębiorstwa w sposób sprzeczny z likwidacyjnym przeznaczeniem spółki. Z punktu widzenia porządku kompetencyjnego istotne jest również, że pełnomocnictw w czasie likwidacji udzielają likwidatorzy jako osoby uprawnione do reprezentacji spółki.
Uchylenie likwidacji a prokura
W praktyce zdarzają się sytuacje, w których w toku likwidacji dochodzi do decyzji o jej uchyleniu i kontynuowaniu działalności spółki (w granicach dopuszczalnych przez przepisy). W takim przypadku prokura, która wygasła z chwilą otwarcia likwidacji, nie „odżywa” automatycznie. Jeżeli spółka po uchyleniu likwidacji chce ponownie posługiwać się prokurą, konieczne jest jej ponowne ustanowienie zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.
Likwidacja spółki z o.o. a prokura – podsumowanie artykułu
Likwidacja spółki z ograniczoną odpowiedzialnością istotnie wpływa na zasady reprezentacji, w szczególności w zakresie prokury. Z chwilą otwarcia likwidacji prokura wygasa z mocy prawa, a w okresie likwidacji niedopuszczalne jest ustanowienie nowej prokury.
Reprezentacja spółki przechodzi na likwidatorów, którzy odpowiadają za prowadzenie czynności likwidacyjnych oraz zapewnienie zgodności działań spółki z celem likwidacji i interesem wierzycieli. Jednocześnie, mimo automatycznego wygaśnięcia prokury, niezbędne jest podjęcie działań porządkujących – w szczególności:
- złożenie wniosku o wykreślenie prokury z KRS
- oraz dostosowanie pełnomocnictw i praktyki obrotu (w tym relacji bankowych i kontraktowych) do reżimu „spółki w likwidacji”.
Prawidłowe ułożenie reprezentacji i umocowań na tym etapie ogranicza ryzyka prawne, zapobiega sporom co do skutków czynności podejmowanych w imieniu spółki oraz porządkuje odpowiedzialność po stronie osób prowadzących likwidację.
Jeżeli rozważasz likwidację spółki z o.o. i zależy Ci na przeprowadzeniu całej procedury w sposób uporządkowany, zgodny z przepisami oraz bez zbędnych ryzyk dla wspólników i osób prowadzących likwidację, zapraszamy do kontaktu z Kancelarią Prawną STERRN. Od ponad 11 lat zajmujemy się likwidacją spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, a nasze doświadczenie praktyczne uzupełnia fakt, że jesteśmy autorami pierwszego w Polsce bloga poświęconego likwidacji spółki z o.o..
Skontaktuj się z nami!
