Poniższy tekst stanowi analizę prawną sprawy prowadzonej przez Sąd Najwyższy pod sygnaturą akt III CZP 15/25. Niniejsze opracowanie ma na celu wyjaśnić, czego dotyczy sprawa III CZP 15/25 – zawieszenie postępowania w sprawie Sankcji Kredytu Darmowego (SKD). Dlaczego Sąd Najwyższy zdecydował się zawiesić postępowanie oraz jakie są praktyczne konsekwencje tej decyzji dla kredytobiorców dochodzących sankcji kredytu darmowego.
Czego dotyczy sprawa III CZP 15/25 w kontekście sankcji kredytu darmowego
Sprawa o sygnaturze III CZP 15/25 dotyczy zagadnienia prawnego przedstawionego Sądowi Najwyższemu przez Sąd Okręgowy w Poznaniu, który rozpoznaje spór dotyczący sankcji kredytu darmowego w rozumieniu art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Spór ten toczy się pomiędzy podmiotem dochodzącym roszczeń wynikających z zastosowania sankcji kredytu darmowego a bankiem, z udziałem Komisji Nadzoru Finansowego. Sąd Okręgowy zwrócił się do Sądu Najwyższego z pięcioma pytaniami, które w istocie dotykają kluczowych problemów praktycznych związanych ze stosowaniem art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim i szerzej rozumianej ochrony kredytobiorców.
Po pierwsze, sąd pytający chciał ustalić, czy sąd rozpoznający sprawę o sankcję kredytu darmowego ma obowiązek z urzędu badać wszystkie możliwe podstawy zastosowania sankcji wymienione w art. 45 ust. 1 ustawy, nawet jeśli kredytobiorca w swoim oświadczeniu powołał się jedynie na część naruszeń, czy też sąd jest związany zakresem zarzutów wskazanych przez konsumenta. Po drugie, istotnym zagadnieniem stała się interpretacja rocznego terminu z art. 45 ust. 5, a więc pytanie, czy ten termin biegnie od dnia wykonania umowy wyłącznie przez kredytodawcę, czy dopiero od momentu, gdy obie strony wykonały swoje świadczenia. Po trzecie, Sąd Okręgowy zapytał, czy samo stwierdzenie, że postanowienia umowy kredytu, o których mowa w art. 45 ust. 1, w szczególności dotyczące RRSO oraz kosztów kredytu, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych, jest wystarczające do zastosowania sankcji kredytu darmowego.
Kolejne pytania dotyczą dopuszczalności naliczania oprocentowania również od tej części kredytu, która została przeznaczona na prowizję lub inne pozaodsetkowe koszty kredytu, a więc problematyki kredytowania kosztów. Sąd zwrócił uwagę na praktykę, w której banki kredytują prowizję i opłaty, a następnie pobierają od nich odsetki kapitałowe przez cały okres kredytowania. Ostatnie z pytań odnosi się do sytuacji, w której błędne wyliczenie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO) oraz całkowitej kwoty do zapłaty wynika wyłącznie z wadliwego oprocentowania kredytowanych kosztów. Sąd pyta, czy taki błąd, sam w sobie, może stanowić podstawę do zastosowania sankcji kredytu darmowego i w jakim zakresie wpływa na ocenę zgodności umowy z wymogami ustawy o kredycie konsumenckim.
W dniu 30 lipca 2025 roku Sąd Najwyższy miał wydać rozstrzygnięcie w zakresie powyższych pytań, jednakże wstrzymał się z jego wydaniem do czasu wydania orzeczenia przez TSUE.
SKD, dyrektywa 2008/48/WE i znaczenie orzecznictwa TSUE
Aby zrozumieć wagę pytań postawionych w sprawie III CZP 15/25, trzeba przypomnieć, że sankcja kredytu darmowego pełni w polskim porządku prawnym funkcję krajowego narzędzia wdrażającego dyrektywę 2008/48/WE w sprawie umów o kredyt konsumencki. Dyrektywa ta nakłada na państwa członkowskie obowiązek wprowadzenia skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji za naruszenia obowiązków informacyjnych oraz innych wymogów nałożonych na kredytodawców. Art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim jest odpowiedzią ustawodawcy na ten obowiązek i stanowi centralny punkt sporów o sankcję kredytu darmowego, które coraz częściej trafiają do sądów.
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku w sprawie C-472/23 wyraźnie podkreślił, że krajowe mechanizmy sankcyjne, takie jak polska sankcja kredytu darmowego, muszą respektować zasadę proporcjonalności. Oznacza to konieczność analizy, czy zastosowanie sankcji kredytu darmowego w konkretnym stanie faktycznym odpowiada wadze naruszeń po stronie kredytodawcy oraz ich wpływowi na decyzję ekonomiczną konsumenta. TSUE zwrócił jednocześnie uwagę, że prawidłowa informacja o RRSO i całkowitej kwocie do zapłaty jest kluczowa dla świadomego wyboru oferty przez kredytobiorcę, a sądy krajowe są zobowiązane badać istotne naruszenia obowiązków informacyjnych również z urzędu.
Na tym tle w polskich sądach pojawiła się fala pytań prejudycjalnych kierowanych do TSUE, dotyczących bezpośrednio sankcji kredytu darmowego. Do Trybunału trafiły między innymi sprawy o sygnaturach C-566/24, C-744/24 oraz C-831/24, w których polskie sądy pytają o dopuszczalność kredytowania kosztów pozaodsetkowych, o znaczenie błędów w RRSO i całkowitej kwocie do zapłaty, a także o granice zasady proporcjonalności przy stosowaniu sankcji kredytu darmowego. Zakres tych pytań w dużej mierze pokrywa się z problematyką przedstawioną Sądowi Najwyższemu w sprawie III CZP 15/25, co przesądziło o dalszym biegu tej sprawy.
Dlaczego Sąd Najwyższy zawiesił postępowanie w sprawie III CZP 15/25
Rozpoznając zagadnienie prawne w sprawie III CZP 15/25, Sąd Najwyższy podjął decyzję o zawieszeniu postępowania do czasu wydania wyroków przez Trybunał Sprawiedliwości UE we wspomnianych sprawach C-566/24, C-744/24 i C-831/24. Podstawą prawną zawieszenia jest art. 398¹² kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 177 § 1 pkt 3¹ k.p.c., który pozwala sądowi na zawieszenie postępowania, jeżeli wynik innego postępowania może mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
W uzasadnieniu tej decyzji Sąd Najwyższy wskazał, że rozstrzygnięcia TSUE będą miały charakter prejudycjalny w zakresie wykładni przepisów dyrektywy 2008/48/WE, a tym samym będą wyznaczać ramy interpretacyjne, w jakich należy odczytywać art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Sąd Najwyższy uznał, że bardziej racjonalne jest zaczekanie na rozstrzygnięcia Trybunału niż wydawanie uchwały, którą za kilka miesięcy należałoby modyfikować lub korygować w świetle wiążącej wykładni prawa unijnego. W praktyce decyzja o zawieszeniu oznacza, że Sąd Najwyższy świadomie rezygnuje z natychmiastowego rozstrzygnięcia problemów związanych z sankcją kredytu darmowego i czeka na pełne rozwinięcie się linii orzeczniczej TSUE.
Z punktu widzenia techniki orzeczniczej można powiedzieć, że Sąd Najwyższy usuwa ryzyko kolizji pomiędzy przyszłą uchwałą a późniejszymi wyrokami Trybunału Sprawiedliwości UE. Ustawodawca unijny powierzył TSUE rolę ostatecznego interpretatora dyrektyw, w tym dyrektywy 2008/48/WE. Wydanie przez Sąd Najwyższy uchwały w oderwaniu od spodziewanych rozstrzygnięć w sprawach C-566/24, C-744/24 i C-831/24 mogłoby doprowadzić do sytuacji, w której utrwalona linia orzecznicza Sądu Najwyższego musiałaby zostać w krótkim czasie zmieniona. Zawieszenie postępowania jest zatem środkiem służącym zapewnieniu spójności systemu oraz poszanowaniu prymatu prawa unijnego, co jest istotne w sprawie sankcji kredytu darmowego.
Jak zawieszenie III CZP 15/25 wpływa na bieżące sprawy kredytobiorców
Zawieszenie postępowania w Sądzie Najwyższym nie oznacza, że wszystkie sprawy o sankcję kredytu darmowego w Polsce zostały automatycznie zatrzymane. Zawieszona została jedynie konkretna sprawa o podjęcie uchwały w trybie art. 390 k.p.c. Sądy rejonowe i okręgowe nadal rozpoznają pozwy kredytobiorców, opierając się na obowiązujących przepisach krajowych, dotychczasowym orzecznictwie oraz już wydanych wyrokach Trybunału Sprawiedliwości UE, w szczególności w sprawie C-472/23.
W praktyce oznacza to, że w wielu sądach nadal zapadają wyroki korzystne dla konsumentów, zwłaszcza tam, gdzie naruszenia obowiązków informacyjnych są rażące, a błędy w RRSO lub całkowitej kwocie do zapłaty mogły realnie zafałszować obraz kosztów kredytu. Jednocześnie część sądów w odpowiedzi na decyzję Sądu Najwyższego zaczęła odnotowywać zwiększoną liczbę wniosków banków o zawieszenie indywidualnych postępowań do czasu rozstrzygnięcia przez TSUE. Sposób podejścia do tych wniosków jest różny, ponieważ sądy powszechne dysponują pewną swobodą w ocenie, czy w danym stadium postępowania zawieszenie jest uzasadnione.
Z punktu widzenia kredytobiorców kluczowe jest to, że zawieszenie sprawy III CZP 15/25 nie zatrzymuje biegu terminów przedawnienia roszczeń ani rocznego terminu na złożenie oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, o którym mowa w art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim. Okoliczności te wymagają indywidualnej analizy w każdej sprawie i nie mogą być ignorowane pod pretekstem oczekiwania na uchwałę Sądu Najwyższego. Brak działania może okazać się bardziej ryzykowny niż podjęcie kroków prawnych przy pewnym poziomie niepewności co do ostatecznego kształtu linii orzeczniczej.
Czy zawieszenie postępowania w sprawie III CZP 15/25 jest dobrym sygnałem dla konsumentów
Decyzja o zawieszeniu postępowania w sprawie III CZP 15/25 ma charakter ambiwalentny z punktu widzenia ochrony konsumentów. W krótkiej perspektywie czasu oznacza ona przedłużenie stanu niepewności i brak jednoznacznych wskazówek Sądu Najwyższego dla sądów powszechnych co do jednolitego sposobu stosowania sankcji kredytu darmowego.
W dłuższej perspektywie zawieszenie można jednak oceniać jako racjonalne i potencjalnie korzystne dla kredytobiorców. Po pierwsze, Sąd Najwyższy wprost przyznaje, że sankcja kredytu darmowego musi być interpretowana w zgodzie z prawem unijnym i orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości UE, który od lat konsekwentnie wzmacnia ochronę konsumentów w sporach z instytucjami finansowymi. Po drugie, uchwała wydana już po rozstrzygnięciu spraw C-566/24, C-744/24 i C-831/24 będzie musiała uwzględniać wiążącą wykładnię Trybunału, co zwiększa szanse na to, że ostateczna linia orzecznicza w Polsce będzie spójna, przewidywalna i zgodna z prokonsumenckim kierunkiem orzeczeń TSUE, przy jednoczesnym poszanowaniu zasady proporcjonalności.
Wreszcie, ujednolicenie praktyki orzeczniczej po stronie Sądu Najwyższego powinno ograniczyć obecne rozbieżności między sądami pierwszej i drugiej instancji, co wprost przełoży się na większą pewność prawa po stronie kredytobiorców i ich pełnomocników. Z perspektywy kancelarii reprezentujących konsumentów zawieszenie sprawy III CZP 15/25 nie powinno być traktowane jako powód do wstrzymania działań procesowych, lecz jako sygnał, że w najbliższym czasie standard ochrony konsumentów w sprawach o sankcję kredytu darmowego zostanie ostatecznie zweryfikowany i doprecyzowany na poziomie unijnym.
Jak powinni postępować kredytobiorcy dochodzący sankcji kredytu darmowego
Kredytobiorcy zainteresowani dochodzeniem sankcji kredytu darmowego powinni w pierwszej kolejności zadbać o rzetelną analizę swojej umowy kredytowej, obejmującą identyfikację naruszeń obowiązków informacyjnych, błędów w RRSO i całkowitej kwocie do zapłaty, a także ewentualnych klauzul abuzywnych. W praktyce oznacza to konieczność współpracy z profesjonalnym pełnomocnikiem, który potrafi przełożyć skomplikowane mechanizmy finansowe i konstrukcje umowne na konkretne zarzuty prawne związane z sankcją kredytu darmowego.
Im poważniejsze i bardziej wprowadzające w błąd uchybienia po stronie kredytodawcy, tym większe znaczenie uzyskają argumenty oparte na prawie unijnym i orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE. Równolegle warto monitorować rozwój spraw C-566/24, C-744/24 i C-831/24 oraz oczekiwać na ostateczną uchwałę Sądu Najwyższego w sprawie III CZP 15/25, która po wydaniu przez Trybunał wyroków prejudycjalnych stanie się jednym z kluczowych punktów odniesienia w sporach dotyczących sankcji kredytu darmowego.
Podsumowując, zawieszenie postępowania w sprawie III CZP 15/25 nie jest końcem sankcji kredytu darmowego ani powodem, by rezygnować z dochodzenia roszczeń z tego tytułu. Jest to etap przejściowy, w którym Sąd Najwyższy świadomie czeka na pełne rozwinięcie się linii orzeczniczej Trybunału Sprawiedliwości UE. Kredytobiorcy w dalszym ciągu mogą i powinni dochodzić swoich praw, a decyzja o zawieszeniu, choć krótkoterminowo niewygodna, w dłuższym horyzoncie zwiększa szanse na to, że ostateczne rozstrzygnięcia w sprawach o sankcję kredytu darmowego będą trwałe, spójne i oparte na standardach ochrony konsumenta wypracowanych na poziomie unijnym.
Skontaktuj się z nami!
